| 
Samen met verschillende waterbedrijven in Nederland heb ik de systematiek van Water Safety Plans (zie hieronder) geïmplementeerd en de uitvoering ervan begeleid. Ook heb ik samen met collega's van KWR Watercycle Research Institute en waterbedrijven de Hygiënecode Drinkwater voor opslag, transport en distributie (2002) en voor winmiddelen (2007) opgesteld. Tevens heb ik samen met collega's bij KWR en waterbedijven een kwantitatief model gemaakt van de kans op detectie van besmetting tijdens distributrie en een kwantitatief model van de infectiekans van consumenten op basis van gedetecteerde fecale besmettingen van drinkwater (zie ook andere Publicaties).
Op dit moment ontwikkel ik samen met collega's van NIZO food research en de voedingsmiddelenindustrie de systematiek en hulpmiddelen voor kwantitatieve risicobeoordeling van de keten van grondstoffen tot en met consumptie (zie Publicaties).
Risicoanalyse bestaat uit drie onderdelen:
- Risicobeoordeling: systematische en objectieve, wetenschappelijke evaluatie van gegevens.
- Risicomanagement: wegen van beleidsalternatieven, in het licht van de risicobeoordeling en andere factoren en zonodig (doen) beheersen van het risico, inclusief regelgeving.
- Risicocommunicatie: uitwisseling van informatie tussen alle betrokkenen.
Risicobeoordeling bestaat uit vier stappen:
In onderstaand voorbeeld de vier stappen voor een risicobeoordeling van de veiligheid van drinkwater of voeding:
- Identificatie van het gevaar: welke microbiologische, chemische of fysische contaminant?
- Karakterisering van het gevaar: wat zijn de effecten van het gevaar?
- Blootstellingsschatting: wat is de kans op blootstelling van consumenten?
- Risicokarakterisering: de conclusie over het risico (kans x effect) voor de volksgezondheid (als de overheid de risicobeoordeling uitvoert). Een bedrijf of bedrijfstak kan ook een risicobeoordeling uitvoeren, maar richt zich dan op de kans op overschrijding van wettelijke kwaliteitseisen en kwaliteitseisen die het bedrijf of de bedrijfstak zelf stelt.
Zodra u als risicomanager het risiconiveau en het onzekerheidsniveau in de risicobeoordeling acceptabel vindt, is de risicobeoordeling gereed. Indien u het onzekerheidsniveau te hoog vindt, is nader onderzoek nodig om de waarde van de meest bepalende variabelen met een hogere betrouwbaarheid vast te stellen. Indien u als risicomanager het risiconiveau te hoog acht, kunnen maatregelen in de productie- en distributieketen worden genomen.
Semi-kwantitatieve risicobeoordeling
In de voedselindustrie wordt al tientallen jaren gebruik gemaakt van HACCP om de risico's van afwijkende productkwaliteit te beheersen. Sinds 1998 wordt in Nederland bij steeds meer bedrijven een vergelijkbaar systeem gebruikt, het zogenaamde Water Safety Plan (WSP). Sinds 2004 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie hiervoor richtlijnen (zie hoofdstuk 4) beschikbaar en sinds 2009 een handleiding.
Kwantitatieve risicobeoordeling Begin pagina
Het is niet altijd mogelijk om de kansen op en effecten van situaties en incidenten in de productie- en distributieketen semi-kwantitatief voldoende in te schatten. Kritische onderdelen van HACCP en WSP moeten daarom kwantitatief worden onderzocht. Het is ook mogelijk om de kansen en effecten in de hele keten in een kwantitatief model te vatten. Door de onzekerheid in de beschikbare kennis en gegevens te accepteren en in te bouwen in het model, kan op objectieve wijze met behulp van een gevoeligheidsanalyse eerst worden vastgesteld welke factoren de grootste invloed hebben op het risico. Als er grote onzekerheid is over de kennis en gegevens van factoren met een grote invloed, dan is het nodig om extra kennis en gegevens te verzamelen. Het voordeel van een modelmatige aanpak is de objectieve prioriteitstelling voor nader onderzoek. De technieken die voor kwantitatieve risicobeoordeling worden gebruikt zijn voornamelijk Monte Carlo analyse en foutenboomanalyse (zie ook bedrijfszekerheid).
Een belangrijke procedure voor beoordeling van risico's voor voeding en drinkwater is Kwantitatieve Microbiologische Risicoanalyse (QMRA, Quantitative Microbial Risk Assessment). Meer hierover in een productblad dat hieraan is gewijd.
Formele protocol van risicoanalyse Begin pagina
De term risicoanalyse wordt algemeen gebruikt voor het vaststellen van het risico van een gevaar voor de veiligheid of kwaliteit van producten of omstandigheden van mensen, dieren en de leefomgeving. Dergelijke analyses kunnen uiteenlopende vormen hebben, zoals een globale beschrijving van wat er zoal mis kan gaan of een systematische kwalitatieve of semi-kwantitatieve inventarisatie van alle kansen op en effecten van gevaren in de (productie)keten. De term ‘risicoanalyse’ van voedselveiligheid heeft in kringen van de FAO, WHO en Codex Alimentarius Commissie (CAC) echter een specifieke betekenis en impliceert een te volgen techniek en terminologie
Voor de risicoanalyse van toxische stoffen was door de CAC al voor de totstandkoming van het SPS-verdrag van de WTO (1995) een systematiek ontwikkeld. Voor risicoanalyse van micro-organismen was echter nog geen goede systematiek voorhanden. De Codex Committe on Food Hygiene heeft tot doel om hiervoor protocollen op te stellen, daarbij ondersteund door de FAO en WHO. In 1995 hebben de FAO en WHO de drie hoofdbestanddelen van risicoanalyse als volgt gedefinieerd (FAO/WHO, 1995, 2006)
- Risicobeoordeling (risk assessment) – het wetenschappelijke proces van systematische en objectieve evaluatie van alle beschikbare gegevens betrekkende hebbend op door voedsel overgedragen gevaren, bestaande uit vier stappen:
o Identificatie van gevaar (Hazard Identification)
o Karakterisering van het gevaar (Hazard Characterisation)
o Blootstellingsschatting (Exposure Assessment)
o Risicokarakterisering (Risk Characterisation)
- Risicomanagement (risk management) – het proces, gescheiden van risicobeoordeling, van het wegen van beleidsalternatieven in overleg met alle betrokken partijen, in het licht van de resultaten van risicobeoordeling en andere factoren voor bescherming van consumenten en voor het bevorderen van vrije handel, en zonodig, het selecteren en implementeren van de gepaste beheersingsmogelijkheden, inclusief regelgeving.
- Risicocommunicatie (risk communication) – de interactieve uitwisseling van informatie en meningen tijdens het proces van risicoanalyse betreffende risico, risicogerelateerde factoren en risicoperceptie, tussen risicobeoordelaars, risicomanagers, consumenten, de industrie, de academische gemeenschap en andere belanghebbende partijen, inclusief de uitleg van de bevindingen van risicobeoordeling en de onderbouwing van beslissingen betreffende risicomanagement.
Risicobeoordeling wordt beschouwd als het op wetenschap gebaseerde deel van risicoanalyse, terwijl risicomanagement een onderdeel is waarin wetenschap en andere factoren, zoals economische, sociale, culturele en ethische, worden geïntegreerd en gewogen om de risicomanagement opties te kiezen die de voorkeur hebben (FAO/WHO 2006). De structuur van risicoanalyse is overgenomen door de EU voor beheersing van de voedselveiligheid in de EU en lidstaten (European Commision Scientific Steering Committee, 2003). Binnen bedrijven moeten risicomanagers, in samenwerking met hun eigen risicobeoordelaars dezelfde integrale afwegingen maken bij het vaststellen van criteria voor kwaliteitperceptie door klanten.
In de drinkwaterindustrie is onder leiding van KWR in de periode 2003 - 2007 een EU-project uitgevoerd, Microrisk (www.microrisk.com) met als doel om een wetenschappelijke basis te leggen onder de systematiek van kwantitatieve microbiologische risicoanalyse voor drinkwater. De resultaten van dit project zijn beschikbaar op de website en zijn ook vastgelegd in een supplement van het Journal of Water & Health in 2007.
- Europea n Commssion Scientific Steering Committee (2003) The future of risk assessment in the European Union - The second report on the harmonisation of risk assessment procedures, 95 p, beschikbaar op http://ec.europa.eu/food/fs/sc/ssc/out361_en.pdf.
- FAO/WHO (1995) Application of Risk Analysis to Food Standards Issues - Report of the Joint FAO-WHO Expert Consultation - Geneva, 13-17 March 1995, 39 p.
- FAO/WHO (2006) Food safety risk analysis - A guide for national food safety authorities – FAO Food and Nutrition paper 87, Rome, 102 p. ICMSF (International - Commission on Microbiological Specifications for Food) (2002) Microorganisms in Foods 7: Microbiological testing in Food Safety Management. Springer, New York, 362 p.
- WTO (World Trade Organisation) (1995) Marrakesh Declaration of 15 april 1994. Annex 1a - Agreement on the application of sanitary and phytosanitary measures. p 69-83, beschikbaar op http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/15-sps.pdf
- WTO (World Trade Organisation) (1995) Marrakesh Declaration of 15 april 1994. Annex 1a - Agreement on the application of sanitary and phytosanitary measures. p 69-83, beschikbaar op http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/15-sps.pdf.
- Gorris (2005) Food safety objective, integral part of food chain man. Food Control 16, 801–809.
- Havelaar AH, Nauta M. and Jansen JT (2004) Fine-tuning Food Safety Objectives and risk assessment. International Journal of Food Microbiology 93 (1), 11-29.
2011
-
Van Lieverloo, J.H.M., M. de Roode, M. Fox, M.H. Zwietering and Wells-Bennik, M.H.J. (2011). Multivariate regression model of thermal inactivation of Listeria monocytogenes in liquid food products. Presentation at the 7th International Conference Predictive Modelling of Food Quality and Safety, Dublin, Ireland, 12-15 September 2011.
-
Van Lieverloo, J.H.M., Smit, H.J.P. en Welling, M. (2011) Evaluatie Waterveiligheidsplan microbiologie van PWN drinkwaterproductiebedrijf Andijk (PSA) Van het IJsselmeer tot en met de watermeter. Rapport Viaeterna 2011.01, PWN, Velserbroek.
2010 Begin pagina
- Van Lieverloo, J.H.M., Smit, H.J.P., De Haas, S.A., Wielinga, M. en Hoogenboezem, W. (2010) Evaluatie Waterveiligheidsplan microbiologie van PWN drinkwaterproductiebedrijven Wim Mensink (PSM) en Bergen (PSB) Van infiltratie tot en met de watermeter. Rapport Viaeterna 2010.02, PWN, Velserbroek, 87 p.
-
Van Lieverloo, J.H.M., Smit, H.J.P. en Hoogenboezem, W. (2010) Het Waterveiligheidsplan van PWN Waterbedrijf Noord-Holland. Methode voor beoordeling van microbiële risico’s. Rapport Viaeterna 2010.01. PWN, Velserbroek, 27 p.
-
Van Lieverloo, J.H.M., Meeuwisse, J., Wagendorp, A., Fox, M.B. and Wells-Bennik, M.H.J. (2009). Estimating undetectably low post-pasteurization recontamination levels of milk with pathogens using surrogate microbial variables. Proceedings 6th International Conference of Predictive Modelling in Foods, Washington, USA, 8-12 September
Download
-
Van Lieverloo, J.H.M., Willig, C.P., A., Fox, M.B. and Wells-Bennik, M.H.J. (2009). Estimating the probability of undetected failure of pasteurization process control using Fault Tree Analysis. Proceedings 6th International Conference of Predictive Modelling in Foods, Washington, USA, 8-12 September
Download
- Wemmenhove, E. Van Lieverloo, J.H.M., Van Valenberg, H.J.F., Zwietering, M.H., Van Hooijdonk, H.C.M. and Wells-Bennik, M.H.J. (2009). Quantification of inhibition of Listeria monocytogenes by organic acids and pH relevant to semi-hard Dutch cheese. Proceedings 6th International Conference of Predictive Modelling in Foods, Washington, USA, 8-12 September (presented by J.H.M. van Lieverloo)
- Van Lieverloo, J.H.M., Bakker, P.C.M., Brouwer, H., Boogaard, J.H., Hoogenboezem, W., Smit, H.J.P., Weeteling, K. en Welling, M.A.G. (2009) Evaluatie Waterveiligheidsplan microbiologie van PWN drinkwaterproductielocaties Laarderhoogt en Huizen. Viaeterna 2009.01, PWN, Velserbroek, 48 p.
- Van Lieverloo, J.H.M., Boogaard, J.H., Koning, R., Siebrand, M., Smit, H.J.P., Visser, M., De Vos, E., Welling, M.A.G., Wielinga, M. en Hoogenboezem, W. (2009) Evaluatie Waterveiligheidsplan microbiologie PWN waterwinstation Prinses Juliana. Viaeterna 2009.02, PWN, Velserbroek, 36 p.
- Van Lieverloo, J.H.M., Admiraal, G., Boogaard, J.H., Schaap, P., Siebrand, M., Smit, H.J.P., De Vos, E., De Wit, S., Zwart, J., Wielinga, M. en Hoogenboezem, W. (2009) Evaluatie Waterveiligheidsplan microbiologie PWN productiebedrijf Jan Lagrand (PSHK en PSHV). Viaeterna 2009.03, PWN, Velserbroek, 29 p.
· Van Lieverloo, J.H.M., Wübbels G.H. and Willig C.P. (2008) Quantitative Risk Assessment and Fault Tree Analysis to quantify the balance of reliability, availability and costs of water treatment facilities. IWA – Waternetwork Conference on Industrial Water Treatment Systems, Amsterdam 1-3 October.
· Van Lieverloo, J.H.M., Mesman, G.A.M., Bakker, G.L., Baggelaar, P.K., Hamed, A. and Medema, G.J. (2007). ‘Probability of detecting and quantifying faecal contamination of drinking water by periodically sampling for E. coli; a simulation model study. Water Research 41, 4299-4308.
Link
· Hambsch, B., Böckle, K and Van Lieverloo, J.H.M. (2007) Incidence of faecal contamination in chlorinated and non-chlorinated systems of neighbouring European countries. Journal of Water and Health 5, Supplement 1, 119-130.
Link
· Van Lieverloo, J.H.M. et al. (2007). Evolving from high through low uncertainty risk assessments using kinetic, stochastic and fault tree modelling. Presentation at the 5th International Conference of Predictive Modelling in Foods, Athens, Greece, 16-19 September
Download
· Van Lieverloo, J.H.M., Blokker, M., Hambsch, B., Loret, J.-F., Soyeux, E. and Medema, G.J. ‘Contamination during distribution’ in Medema, G.J. et al. (2006) ‘Quantifying risks of faecal contamination of drinking water’. (www.microrisk.com)
· Van Lieverloo, J.H.M., Bosklopper, K., Dekker, J., Worm, I. en Kroesbergen, J. (2005). Water Safety Plans. Voorstel voor beleid en implementatie. KWR 05.025 voor DZH, PWN en WLB. Kiwa Water Research, Nieuwegein, 40 p.
· Van Lieverloo, J.H.M., Medema, G.J. and Van der Kooij, D. (2006). ‘Risk Assessment and Risk Management of Faecal Contaminations in Drinking Water Distributed Without a Disinfectant Residual. Presented at the 2nd IWA Leading Edge Technology Conference, June 1-4, 2004, Prague, Czech Republic. Published in JWRST - AQUA.
Link
· Van Lieverloo, J.H.M., Bosboom, D.W., Bakker, G.L., Brouwer, A.J., Voogt, R. and De Pouw, J. (2004) Sampling and Quantification of Invertebrates From Drinking Water Distribution Systems. Wat Res, 38:1101.
Link
· Van Lieverloo, J.H.M., Mesman, G.A.M., Baggelaar, P.K., Hamed, A. en Bakker, G.L. (2004). ‘Detectiekans van fecale verontreinigingen in drinkwaterdistributiesystemen’. BTO 2004.063. Kiwa Water Research, Nieuwegein, 49 p.
· Van Lieverloo, J.H.M., Hoogenboezem, W., Karels, T., De Rijck, Y., Wesselius, P. en Kroesbergen, J. (2004), ‘Waterveiligheidsplan microbiologie drinkwaterproductiebedrijven Wim Mensink en Jan Lagrand. Van voorbehandeld oppervlaktewater tot en met de watermeters’. KWR 04.008 voor PWN. Kiwa Water Research, Nieuwegein, 50 p.
· Van Lieverloo, J.H.M., Boogaard, J., Hoogenboezem, W., Hoekman, H., Karels, T., Lampe, M., De Rijck, Y. en Welling, M. (2004), ‘Waterveiligheidsplan microbiologie drinkwaterproductiebedrijven Andijk en Bergen. Winning, behandeling en distributie’. KWR 04.036 voor PWN. Kiwa Water Research, Nieuwegein, 54 p.
· Wübbels, G.H., Bruins, J.H. en Van Lieverloo, J.H.M. (2004). ’Waterveiligheidsplan drinkwaterproductiebedrijf De Punt. Inventarisatie en beheersing van risico’s bij de productie en opslag van drinkwater’. Waterlaboratorium Noord, Glimmen, 41 p.
· Van Lieverloo, J.H.M., Mesman, G.A.M., Nobel, P.J. en Kroesbergen, J. (2003). ‘Hygiëne tijdens het werk. Hoofdpunten uit de Hygiënecode Drinkwater. Opslag, transport en distributie’. BTO 2003.027. Kiwa Water Research, Nieuwegein, 29 p.
· Van Lieverloo, H.; Mesman, G., Nobel, P., Kroesbergen, J. (2003) Hygiënecode Drinkwater. H2O 36 (19):5.
· Medema G.J. en Van Lieverloo, H. (2003) Waterveiligheidsplannen speerpunt van WHO voor bescherming van drinkwater. H2O 36 (19):6-7.
· Van Lieverloo, J.H.M., Kroesbergen, J., Bakker, G.L. en Hoogenboezem, W. (2003). ‘Systematische beheersing van microbiologische risico’s’. H2O 36 (19), p. 30-33.
· Van Lieverloo, J.H.M., Esveld-Amanatidou, E., Hijnen, W.A.M. en Groennou, J.Th. (2003). ‘Microbiologische verontreiniging van drinkwater tijdens opslag, transport en distributie. BTO 2002.130(c). Kiwa Water Research, Nieuwegein, 191 p.
· Van Lieverloo, J.H.M., Kroesbergen, J., Hoogenboezem, W., Nobel, P.J., Willemsen-Zwaagstra, J., Nijman, M. en Hoeijmakers, R. (2001). ‘Inventarisatie en beheersing van microbiologische besmettingsrisico’s in drinkwaterproductiebedrijven en – voorzieningsgebieden in ’t Gooi’. KOA 2001.062 voor PWN. Kiwa Water Research, Nieuwegein, 56 p.
|
